W 2016 roku w wyniku przeprowadzenia w obrębie lasów włodawskich poszukiwań teledetekcyjnych odkryto grodzisko na gruntach leśnych w miejscowości Kaplonosy-Kolonia. We wrześniu 2024 r. opisano wyniki badań zespołu archeologów, którzy podczas wyprawy rozpoznawczej kilka miesięcy wcześniej na wiosnę ujawnili fascynujące szczegóły dotyczące tego cennego zabytku archeologicznego.
Chodzi m.in. o okoliczności odkrycia, położenia, rozmiarów i formy, analizy toponimu – lokalnej nazwy obiektu, rozplanowania przestrzennego grodziska, stanu jego zachowania, domniemanej funkcji i chronologii zabytku, czy odkrytych na powierzchni znalezisk archeologicznych. Teraz Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał w mediach społecznościowych kolejne ustalenia. W związku z zebranymi poprzednio danymi LWKZ zlecił przeprowadzenie nieinwazyjnych i małoinwazyjnych badań archeologicznych na domniemanym grodzisku.
Nowe ustalenia badawcze ws. grodziska pod Włodawą. „Niemal nietknięte ludzką ręką”
Doszło do nich na jesieni 2025 r. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami i wynikami ostatnich badań – założenie grodowe w Kaplonosach-Kolonii datowane jest na okres od X do XIII wieku. Jak podkreślono grodzisko „stanowi absolutnie wyjątkowy obiekt na mapie archeologicznej województwa lubelskiego”. W sprawozdaniu do Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków podano, że „jest ono niemal nietkniętym ręką ludzką – reliktem wczesnośredniowiecznego założenia obronnego”.
„Losy grodziska po jego opuszczeniu we wczesnym średniowieczu (XII-XIII wiek) wiążą się niemal wyłącznie z oddziaływaniem przyrody. Nieliczne ślady z okresu II wojny światowej wspierają elementy pamięci utrwalone wśród okolicznej ludności o wykorzystywaniu tego miejsca przez Żydów ukrywających się przed Niemcami” – podkreślili autorzy badań. W trakcie badań odkryto łącznie 244 zabytki.
Przeprowadzili badania archeologiczne na grodzisku. Odkryli łącznie 244 zabytki
Były to głównie narzędzia i przedmioty codziennego użytku (aż 66 noży i ich fragmentów, krzesiwa, sierpy i gwoździe), elementy broni drzewcowej (groty), ozdoby i elementy stroju (zausznicę, sprzączki, zapinkę) oraz fragmenty wczesnośredniowiecznych naczyń ceramicznych. Znaleziono też granitowe kamienie narzutowe, których funkcja nie została w 100 proc. potwierdzona.
Jeśli chodzi o zabytki nowożytne datowane na XX w. i ukrywanie się Żydów znaleziono dwa całe naboje z żelaznym pociskiem od karabinu niemieckiego, fragment łuski po eksplozji i dwa fragmenty obudowy zegarka kieszonkowego. Znaleziono również spinkę do mankietów lub guzik ozdobny z niebieskim szkiełkiem datowany na okres od schyłku XVIII do XIX w.
Kaplonosy-Kolonia. Zaginiona wczesnośredniowieczna twierdza odkryta w lubelskim lesie
Nieinwazyjne badania terenowe mają być kontynuowane na większej powierzchni. Aktualnie teren grodziska jest objęty ochroną jako rezerwat przyrody. Nie można tam wstępować bez zgody lokalnych władz leśnych. Grodzisko pozostaje ostoją dzikiej zwierzyny (np. bielika) oraz siedliskiem rzadkiej, naturalnej, dzikorosnącej roślinności.
Czytaj też:
Polscy archeolodzy odnaleźli Stolzenberg. Zaginione miasto ma 700 lat?Czytaj też:
Budowali autostradę, trafili na tajemniczy artefakt. Sensacyjne znalezisko na Podkarpaciu