Bitwa pod Grunwaldem. Kto jest kim na słynnym obrazie Matejki? I gdzie jest Władysław Jagiełło?

Bitwa pod Grunwaldem. Kto jest kim na słynnym obrazie Matejki? I gdzie jest Władysław Jagiełło?

Dodano: 1
Bitwa pod Grunwaldem
Bitwa pod Grunwaldem / Źródło: Wikimedia Commons / domena publiczna
Bitwa pod Grunwaldem z 15 lipca 1410 roku to jedno z najważniejszych strać w polskiej historii. Symboliczny obraz samej bitwy swoim pędzlem uwiecznił w świadomości Polaków Jan Matejko. Malunek mistrza ma wiele płaszczyzn i ukrytych znaczeń. Kogo możemy zobaczyć na obrazie? I czy wśród uwiecznionych postaci jest Władysław Jagiełło?

Bitwa pod Grunwaldem należy do grona najważniejszych starć zbrojnych w polskiej historii. W XIX wieku Jan Matejko przedstawił na płótnie swoją wizję tego wydarzenia, a jego dzieło stało się wizytówką polskiego malarstwa batalistycznego.

Zacznijmy od rzutu okiem na cały obraz. Jak to bywało u Matejki, przedstawione na nim zdarzenia mają postać jedynie symboliczną, ciężko się bowiem spodziewać w prawdziwej bitwie takiego natłoku ważnych postaci na tak niewielkim skrawku ziemi. Artysta stworzył swoje dzieło przy użyciu farb olejnych na płótnie o wymiarach 426 na 987 cm. Prace trwały aż sześć lat (1872–1878), a dziś Bitwę pod Grunwaldem zobaczymy w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Książę Witold w centrum obrazu


W samym centrum obrazu wzrok przykuwa od razu ubrana w czerwony strój postać Witolda Kiejstutowicza, wielkiego księcia litewskiego. Choć jego stosunki z Jagiełłą nie zawsze można było nazwać poprawnymi, to pod Grunwaldem stawał jako ważny sojusznik polskiego króla, dowódca wojsk litewskich i ruskich. Na obrazie widzimy go z mieczem i tarczą uniesionymi w górę, co ma stanowić gest zwycięstwa.

Upadek Ulricha von Jungingena

Innym charakterystycznym bohaterem dzieła jest Ulrich von Jungingen, odziany w biały płaszcz i z czarnym orłem na piersi. Ulrich był wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego – funkcję tę przejął zresztą od swojego brata, Konrada. Jego rządy nie trwały jednak długo, bo tylko trzy lata, a poległ właśnie pod Grunwaldem. Wedle źródeł śmiertelny cios miał zadać mu rycerz Mszczuj ze Skrzynna, aczkolwiek Matejko nieco inaczej przedstawił moment śmierci mistrza – jako mierzącego się z dwójką przeciwników, z których jeden uzbrojony jest w topór, a drugi we włócznię św. Maurycego (jej kopię otrzymał swego czasu Bolesław Chrobry, tu ma ona wymiar jedynie symboliczny).


Polski dowodzący bitwą

Na poprzedni fragment załapało się dwóch rycerzy – przyjrzyjmy się im dokładniej. Pierwszy z lewej, z ciemniejszą brodą, to Zyndram z Maszkowic, którego Jagiełło miał mianować w przeddzień bitwy dowodzącym polskimi wojskami. Z siwą brodą widoczny Mikołaj Skunarowski vel Skunaczewski, który po bitwie otrzymał od polskiego króla zadanie przekazania wieści o zwycięstwie do Krakowa.


Pokonani Krzyżacy i ich sojusznicy

Zerkamy teraz na dolną część obrazu. Matejko przedstawił tu umierającego Kuna (Konrada) von Liechtensteina, który pełnił funkcję wielkiego komtura, a więc był drugą względem wagi osobą w krzyżackim państwie. Nieco na prawo z kolei książę oleśnicki Konrad VII Biały, który w starciu brał udział po stronie zakonu. Przeżył, lecz dostał się do niewoli, aby w późniejszych latach stanąć przeciwko dawnym sojusznikom. Jan Matejko przedstawił go z berłem w ręku, którym wskazuje postać Witolda.


Pomoc giermka

Przenosimy się na lewą stronę płótna, gdzie widać kolejną pomniejszą potyczkę – książę Kazimierz V szczeciński rusza z pomocą von Jungingenowi, ale powstrzymuje go Jakub Skarbek z Góry, przy pomocy swojego giermka, który złapał za cugle konia ich wroga. Ten fragment oparty jest na historycznym fakcie, bowiem w rzeczywistej bitwie doszło do walki obu postaci, po której Jakub powziął Kazimierza do niewoli.


Najsławniejszy polski rycerz

Przechodzimy na prawą część dzieła. Niedaleko Witolda widzimy dwie inne ważne osobistości. W róg dmie Marcin z Wrocimowic, który w trakcie bitwy otrzymał zadanie dzierżenia chorągwi naczelnej z białym orłem – o ten przedmiot, jak można się domyśleć, toczyły się ciężkie pojedynki. Dalej na prawo mamy Zawiszę Czarnego z Garbowa, chyba najbardziej znanego rycerza polskiego średniowiecza.


Pomoc czeskich najemników

W bitwie pod Grunwaldem brali udział także najemnicy. Jednym z nich po stronie polsko-litewskiej był Jan Žižka, Czech, którego Matejko przedstawił w momencie zadawania śmiertelnego ciosu komturowi tucholskiemu Heinrichowi von Schwelbornowi. To jednak niekoniecznie realna wersja śmierci komtura, bo wedle Jana Długosza życie stracił poza polem bitwy, w trakcie ucieczki. Na prawo Markward von Salzbach, rudobrody komtur pokarmiński łapany na arkan (inaczej lasso) przez Tatara.


Gdzie jest Władysław Jagiełło?

W pobliżu prawego górnego rogu na jednym z bliższych planów zobaczymy Heinricha von Plauena, w ciemnym ubraniu i w hełmie z pióropuszem pawich piór. To już wyłącznie wizja Matejki, gdyż w rzeczywistości von Plauen nie brał udziału w batalii grunwaldzkiej, ale za to był następcą von Jungingena na stanowisku wielkiego mistrza. Daleko w tle w końcu widoczny jest dla nas Władysław Jagiełło na czele większej grupy.


Symboliczna opieka

Warto jeszcze zwrócić uwagę na postać ukazaną ponad bitewnym chaosem: na obłoku w pobliżu centrum dzieła umieszczono św. Stanisława ze Szczepanowa, czyli patrona Polski.

Autorem galerii Jan Matejko „Bitwa pod Grunwaldem”: kto jest na obrazie? jest Paweł Czechowski. Materiał został opublikowany na licencji CC BY-SA 3.0.

Czytaj też:
Bitwa pod Grunwaldem. Cztery godziny, które wstrząsnęły Europą

Źródło: Histmag.org
 1

Czytaj także