Władysław Bartoszewski to człowiek, którego życie mogłoby wypełnić kilkanaście zwykłych biografii. Więzień Auschwitz, uczestnik Powstania Warszawskiego, działacz opozycji antykomunistycznej, publicysta, dyplomata, historyk, pisarz – i przede wszystkim człowiek niezłomny, który mimo okrucieństw XX wieku nigdy nie stracił poczucia sensu i humoru.
– Czy było łatwo? Nie. Ale życie człowieka, narodu, a nawet ludzkiego gatunku nie musi być łatwe. Gorzej, jeśli jest nudne – mówił w jednym z wywiadów.
Władysław Bartoszewski. Niezłomny świadek polskiej historii
Urodzony w 1922 roku, Władysław Bartoszewski w 1939 r. zdążył zdać maturę, by zaraz potem znaleźć się w samym centrum dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Już jako student tajnego Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego zaangażował się w działalność konspiracyjną.
Od 1942 r. był żołnierzem Armii Krajowej, a w ramach Biura Informacji i Propagandy KG AK działał pod pseudonimem „Teofil”. Jednocześnie współtworzył Radę Pomocy Żydom „Żegota”, pomagając uczestnikom powstania w getcie warszawskim.
W sierpniu 1942 r. rozpoczął pracę redaktorską w katolickich czasopismach „Prawda” i „Prawda Młodych”, równocześnie zajmując się tajną edukacją i gromadzeniem dokumentów podziemia.
W 1944 r. uczestniczył w Powstaniu Warszawskim jako adiutant dowódcy placówki informacyjno-radiowej „Anna”. Za odwagę i poświęcenie odznaczono go Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Walecznych, a gen. Tadeusz Komorowski mianował go podporucznikiem AK.
Po wojnie Władysław Bartoszewski nie zaznał spokoju. Działalność opozycyjna wobec władzy komunistycznej doprowadziła do wieloletnich pobytów w więzieniach PRL, w tym do ośmiu lat pozbawienia wolności za rzekome szpiegostwo. W więzieniu zyskał pseudonim „Zatopek” – od słynnego czeskiego biegacza – ponieważ „nigdy się nie męczył i mówił szybko oraz dużo”.
Tak Władysław Bartoszewski walczył o wolną Polskę
Po uwolnieniu powrócił do działalności publicystycznej i społecznej, angażując się w redakcję czasopism, a później w działania opozycyjne w strukturach NSZZ „Solidarność” i Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania. W latach 1990–1995 był ambasadorem RP w Austrii, a w kolejnych dekadach dwukrotnie ministrem spraw zagranicznych, doradcą prezydentów i premierów, w tym Donalda Tuska i Ewy Kopacz.
Autor około 40 książek i 1,5 tysiąca artykułów, laureat Orderu Orła Białego, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, honorowy obywatel Warszawy, Wrocławia, Gdańska i Izraela.
Władysław Bartoszewski był symbolem niezłomnej postawy wobec historii i moralnego odwagi wobec współczesności. – Ślady życia i działalności Władysława Bartoszewskiego są trwałe. Można je odnaleźć w wielu miejscach, w wielu polskich sercach i duszach – podkreślał Bronisław Komorowski.
Komorowski i Weiss o śmierci Bartoszewskiego
Władysław Bartoszewski zmarł 24 kwietnia 2015 r., mając 93 lata. – Prof. Bartoszewski był związany z tą cudną, ludzką, przepiękną odważną Polską. On był symbolem tej innej Polski. Tej szczerej i sprawiedliwej – mówił o nim Szewach Weiss, były ambasador Izraela w Polsce.
– Brakuje słów, kiedy odchodzą tacy wielcy ludzie jak profesor, cisną się na usta same slogany, a one w tym przypadku byłyby jak najbardziej uzasadnione – mówił Donald Tusk. – Dla mnie profesor Bartoszewski był człowiekiem, który budował polską wolność, państwo, dyplomację po 1989 roku – komentowała Ewa Kopacz po śmierci profesora. Ówczesna szefowa rządu podkreśliła, że Władysław Bartoszewski był też odważnym i skutecznym ambasadorem pojednania państw, narodów i społeczeństw.