Kozacy – wszystko, co warto wiedzieć o ich wojskowości! Na stepie, na czajkach i w taborze

Kozacy – wszystko, co warto wiedzieć o ich wojskowości! Na stepie, na czajkach i w taborze

Dodano: 
„Kozacy piszą list do sułtana”, obraz pędzla Ilji Repina
„Kozacy piszą list do sułtana”, obraz pędzla Ilji Repina Źródło: Wikimedia Commons / domena publiczna
Pogranicze, na którym przyszło im żyć, oraz trudne sąsiedztwo Tatarów przyczyniło się do powstania unikalnej, zmilitaryzowanej społeczności Kozaków, która z biegiem czasu przekształciła się w wojsko – jedno z najlepszych w nowożytnej Europie. Co sprawiło, że oddziały Kozaków były tak skuteczne i uniwersalne? Jak wyglądała struktura, dowodzenie oraz taktyka walki Zaporożców?

Kozacy nie od razu stali się wojskiem, choć geneza powstania tej grupy społecznej jest na wskroś militarna. Nie znamy precyzyjnej daty powstania Kozaczyzny Zaporoskiej – zresztą trudno byłoby ją ustalić, ponieważ proces wyłaniania się kozackiej społeczności był wyjątkowo dynamiczny i płynny.

Kozacy. Kim byli i skąd ta nazwa?

Pierwsze wzmianki źródłowe, w których pada określenie Kozak, datowane są na 1308 rok i pochodzą z kroniki położonego na Krymie miasta Sudak. W dziele Jana Długosza, pod rokiem 1469, również widnieje wzmianka o watażkach zwanych Kozakami, którzy wtargnęli na ziemie Królestwa Polskiego.

Tylko co właściwie oznaczało słowo Kozak? Według najpewniejszej teorii wyraz ten pochodził z języka krymskotatarskiego i określał człowieka żyjącego ze stepu, watażkę lub rozbójnika. Wcześniejsi kronikarze, jak na przykład Wespazjan Kochowski czy Paweł Piasecki, uważali, że etnonim ten pochodzi od… kozy, co jest tak nieprawdopodobne, jak i błędne.

Historycy przypuszczają, że pierwsi „ludzie stepu” określani jako Kozacy, osiedlali się na terenie Kijowszczyzny i Bracławszczyzny już w XIV wieku. Oprócz lokalnej ludności, szeregi kozackie zasilali także chłopi zbiegli z innych terenów, ludzie wolni, a nawet obciążeni wyrokami szlachcice. Step przyciągał wszystkich, którzy chcieli lub musieli uciec od ucisku właściciela ziemskiego, od kary sądowej czy zemsty sąsiada – słowem przyciągał wszystkich, którzy szukali ucieczki od trudnych realiów społecznych późnego średniowiecza.

Czytaj też:
Husaria – wszystko, co warto wiedzieć! Kim byli husarze i dlaczego wydawali majątek, by walczyć w tej formacji?

Bogactwo przyrody pozwalało Kozakom utrzymywać się z łowiectwa i rybołówstwa. Ale życie „na dalekiej Ukrainie” nie było tak sielankowe, jak mogłoby się wydawać. W każdej chwili bowiem mógł przyjść mniejszy lub większy najazd tatarski, podczas którego stepowi koczownicy nie tylko niszczyli plony czy rabowali bydło, ale, co gorsza, uprowadzali ludzi w niewolę. Nic więc dziwnego, że aby przeżyć na stepie, Kozacy musieli nauczyć się odpierać ataki Tatarów, a z czasem przeprowadzać własne – często bardzo korzystne ekonomicznie – wyprawy odwetowe.

Kozacka piechota i jazda

Tak jak stałe było zagrożenie ze strony koczowników, tak samo Kozacy zmuszeni byli do zachowania ciągłej gotowości bojowej. Zaporożcy byli uniwersalnymi, wytrzymałymi i elastycznymi żołnierzami, gotowymi służyć w różnych formacjach zbrojnych, jednak tworzona przez nich armia znacznie odbiegała od standardów znanych z Rzeczypospolitej czy krajów Europy Zachodniej.

Źródło: WPROST.pl
 0

Czytaj także