Polski król objął tron w zamian za nadanie szerokiej władzy możnym. Szybko ograniczyła ją szlachta

Polski król objął tron w zamian za nadanie szerokiej władzy możnym. Szybko ograniczyła ją szlachta

Dodano: 
Koronacja króla Polski, miniatura w Pontyfikale Erazma Ciołka
Koronacja króla Polski, miniatura w Pontyfikale Erazma Ciołka Źródło: Polona / domena publiczna
Aleksander Jagiellończyk zdobył polską koronę w zamian za zrzeczenie się praw dziedzicznych do Litwy i zacieśnienie unii polsko-litewskiej oraz przyznanie władzy w kraju senatowi. W ten sposób w Polsce de facto wprowadzono na kilka lat republikę oligarchiczno-arystokratyczną. Przeciwko takiemu obrotowi spraw szybko zaprotestowała średnia szlachta, doprowadzając do zmiany ustrojowej, która zdecydowała o kształcie Rzeczpospolitej na kolejne paręset lat.

12 grudnia 1501 r. w katedrze wawelskiej koronowany na króla Polski został wielki książę litewski Aleksander Jagiellończyk. Przejął on tron po swoim przedwcześnie zmarłym bracie Janie Olbrachcie, przywracając tym samym zerwaną w 1492 r. unię personalną między Litwą a Koroną Królestwa Polskiego.

Aleksander Jagiellończyk na polskim tronie

Okres rządów Aleksandra był kolejnym krokiem w kierunku budowy w Polsce ustroju tzw. demokracji szlacheckiej. Nowy monarcha, przed objęciem władzy, został zobowiązany przez magnaterię do podpisania w Mielniku dokumentu formalnie uzależniającego go od wpływów zasiadających w senacie możnych.

Z takim obrotem sprawy nie mogła pogodzić się średnia i drobna szlachta, która odmówiła płacenia podatków na działania wojenne przeciw Moskwie i wymogła na królu w 1504 r. organizację zjazdu w Piotrkowie. Na mocy podjętych tam decyzji zakazano sprawowania kilku wysokich urzędów jednocześnie oraz zabroniono władcy nadawania i zastawiania dóbr koronnych bez zgody sejmującego ogółu.

Do kolejnego starcia między magnaterią a średnią szlachtą doszło w 1505 r. na sejmie w Radomiu. Po raz wtóry zwycięsko z konfrontacji wyszli zwolennicy ograniczenia wpływów możnowładztwa, którzy doprowadzili w 1505 r. do uchwalenia ustawy konstytucyjnej Nihil novi (łac. nic nowego). Aleksander Jagiellończyk miał wtedy uzupełnić jej treść zapisem, iż:

„Gdybyśmy cokolwiek przeciw wolnościom, przywilejom, swobodom i prawom Królestwa uczynili, uznajemy to ipso facto (łac. tym samym) za nieważne i żadne”.

W praktyce więc ograniczona została rola monarchy, który nie mógł od tej pory powziąć żadnej wiążącej decyzji bez zgody izby poselskiej i senatu.

Statut Łaskiego

Podczas obrad zatwierdzono również tzw. Statut Łaskiego. Dokument sporządzony został na polecenie króla oraz posłów przez kanclerza Jana Łaskiego. Zawierał on kodyfikację prawa polskiego, obejmującą zarówno przywileje szlacheckie i kościelne, jak i prawa miast królewskich.

Wykonywanie zapisów zawartych w Statucie stało się głównym postulatem ruchu egzekucyjnego, który w pełni rozwinął się w Polsce za czasów panowania następcy Aleksandra Jagiellończyka – Zygmunta I Starego.

Artykuł autorstwa Pawła Cichockiego zatytułowany Bitwa morska pod Oliwą został pierwotnie opublikowany na stronie Muzeum Historii Polski. Materiał opublikowany na licencji CC BY-SA 3.0.

Czytaj też:
Mazowiecki książę planował porwanie Jadwigi Andegaweńskiej. Tak chciał zdobyć polską koronę
Czytaj też:
Decyzja Zygmunta III wywołała skandal. „Kazirod, wszetecznik”. Druga żona króla zapłaciła najwyższą cenę za dewocję

Źródło: Muzeum Historii Polski
 0

Czytaj także